Tuesday, 23 February 2016

ચાલો રાષ્ટ્રવાદ રાષ્ટ્રવાદ રમીએ...

છેલ્લા થોડાક દિવસથી (એમ જ સમજોને કે જેએનયુ કાંડ પછીથી) દેશમાં ચોમેર રાષ્ટ્રભક્તિનો માહોલ છે.  લોકોના હૈયામાં, એટલે કે બૌદ્ધિકો(!), પત્રકારો, ન્યૂઝ ઍન્કરો, મુખપુસ્તકિયાઓ અને સોશિયલ નેટવર્કિયાઓના રુંવેરુંવામાં દેશભક્તિની જ્વાળાઓ સળગી ઊઠી છે. કોઈ રેસ હોય એમ બધા પોતાની દેશભક્તિને જાણે શ્રેષ્ઠ સાબિત કરવા મથી રહ્યા હોય એવો તાસીરો સર્જાયો છે. જાણે કેમ રાષ્ટ્રભક્તિનો કોઈ અણુવિસ્ફોટ થયો હોય ને બધાના રોમેરોમમાં, નસેનસમાં દેશપ્રેમના વાયરસ ફૂટી નીકળ્યા હોય. સાલ્લુ, મનેય થયું, આ તો વહેતી ગંગા કે’વાય, લાવને હું ય હાથ સાફ કરી લઉં. જે પાંચ-પંદર લાઇકો મળી એ નફામાં. તો પેશ-એ-ખિદમત છે, અફીણ કે આલ્કોહોલ જેવાં ઉત્તેજક કેમિકલોથી ભરપૂર આવો જે એક વિચારબોમ્બ... ઢેન...ટેણેણેણેન...


એનીવે, મજાક-મસ્તી બહુ થઈ, હવે ગંભીર વાત. આપણી ભારતીય ભાષાઓ એટલી સમૃદ્ધ છે કે તેમાં દરેક લાગણીને વ્યક્ત કરવા માટે અલગ અલગ શબ્દ છે. આવી જ એક પરિકલ્પના એટલે દેશ, રાજ્ય અને રાષ્ટ્ર.

આ એક સીધોસાદો વિચાર છે. દેશ એટલે એવો ભૂ-ભાગ, જ્યાં લોકો વસતા હોય, જેની સીમાઓ અક્ષાંશ અને રેખાંશ વડે વ્યાખ્યાયિત કરાઈ હોય અને જેને એક ચોક્કસ નામ અપાયું હોય. રાજ્ય એટલે કે શાસનવ્યવસ્થા અથવા સત્તામાળખું. અને રાષ્ટ્ર એટલે જે ધરતી પર વસો છો, જે દેશના નાગરિક છો, તેની સંસ્કૃતિ, સામાજિક રીતરિવાજો, તેનુ માન-મહત્ત્વ-મરતબો જાળવવા અને તેના માટે તમારા હૃદયમાં રહેલી લાગણી. આવી લાગણીઓના સમૂહથી સર્જન થાય છે એક રાષ્ટ્રનું.

જેએનયુકાંડ પછીથી સમગ્ર દેશમાં શરૂ થયેલી દેશદ્રોહ અને દેશભક્તિની વિચિત્ર લડાઈને સોશિયલ મીડિયા અને ઇલેક્ટ્રોનિક મીડિયાના જોડાવાથી હવા મળી છે અને સમગ્ર ચર્ચા રાષ્ટ્રકારણથી રાજકારણ તરફ ફંટાયેલી જ હતી, તેવામાં હવે હિન્દી અને અંગ્રેજી મીડિયાનું નવું છોગું ઉમેરાયું છે. બકબકીયા પત્રકાર આલમ એકબીજાને ઊણા દર્શાવવા મચી પડી છે. રાડિયા ટેપ કે 2-જી કાંડમાં કાળી ટીલી લગાડી ચૂકેલા પત્રકારો હવે પોતાની દેશભક્તિ સાબિત કરવાના ફાંફા મારે છે અને પરિણામે પ્રેસિટ્યુશન તરફ ગતિ કરી રહ્યા છે. આપણી શાસનપ્રણાલીમાં એક સીધોસાદો શિરસ્તો રહ્યો છે કે જે પક્ષ સત્તા પર હોય, એ રાષ્ટ્રવાદી કે દેશભક્ત કે સેક્યુલર કે બિનસાંપ્રદાયિક હોય છે અને જાણે તેના એકલાના જ હૈયે આ હિત વસેલું હોય અને તેમના શીરે જ આ જવાબદારી જાળવી રાખવાનું હરક્યુલસીય કાર્ય હોય એવું દર્શાવવાના ભરપૂર પ્રયાસો કરવામાં આવે છે.

જેએનયુકાંડનો મુખ્ય આરોપી કન્હૈયા ખરેખર કેટલો દોષી છે એ પછીનો મુદ્દો છે, પરંતુ પહેલો મુદ્દો એ છે કે વિરોધી પક્ષના વિદ્યાર્થી સંગઠનનો છે અને એ ન્યાયે જ તેના પર કોર્ટ પરિસરમાં પણ હુમલા થાય છે. એક તરફ, આપણે મહાસત્તા બનવાનાં સપનાં જોવાં છે, પણ બીજી તરફ દેશવાસીઓમાં સાચી દેશભક્તિ પ્રગટાવવામાં પણ નિષ્ફળ ગયા છીએ. શું દેશભક્ત કે દેશપ્રેમી હોવું એ મારા ધર્મ, મારી જાતિ, મારી કોમ, મારી કૉલેજ, મારા વિસ્તાર, હું કેવાં પુસ્તકો વાંચું છું, મને ક્યા નેતા કે લેખકના વિચારો ગમે છે કે નથી ગમતા એ તમામ બાબતો પર આધારિત છે? મારે વારેવારે જાહેરમાં એવું કહેવું જરૂરી છે કે મારા હૃદયમાં ઠાંસી-ઠાંસીને દેશપ્રેમ ભરેલો છે અને આ માટે હું ગાયનું માંસ નથી ખાતો, દાદરીકાંડને યોગ્ય (કે અયોગ્ય) માનું છું, હૈદરાબાદના વિદ્યાર્થીના આપઘાતને યોગ્ય માનું છું કે આરએસએસના સ્વયંસેવકની હત્યાને વખોડું છું, અન્ય ધર્મીઓને ગાળો ભાંડું છું, કન્હૈયા મારો દુશ્મન છે, એ ન્યૂઝ ઍન્કર જે અર્થોપાર્જન માટે પોતાના ડેસ્ક પરથી બરાડી બરાડીને માત્ર પોતાનો જ મત વ્યક્ત કરે છે અને જાણે દેશને યોગ્ય દિશામાં દોરવાની જવાબદારી માત્ર એના શીરે છે એવું સાબિત કરવા મથે છે, એ મારો દુશ્મન છે. એ તમામ લોકો મારા માટે આદરણીય છે જેઓ ઘરના એક ખૂણામાં બેઠાં બેઠાં ભગતસિંહ, શિવાજી કે ગુરુ ગોવિંદસિંહનાં નામની દુહાઈઓ આપીને ચાર-છ રાષ્ટ્રભક્તિના શૅર બોલે છે અને તેના વીડિયો સોશિયલ મીડિયા પર પોસ્ટ કરે છે. મારી રાષ્ટ્રભક્તિ સાબિત કરવા માટે મારે આવું બધું બોલવું કે સ્વીકારવું પડે અને આ બધી અગ્નિપરીક્ષાઓમાંથી પસાર થવાનું?!

અને... આ બધું કહ્યું અને કર્યું એટલે રસ્તા પર ટ્રાફિક રુલ તોડવા છતાં હું દેશપ્રેમી જ રહું છું, આ માટે મને રોકનાર પોલીસમેનને પચાસ કે સોની નોટ પકડાવવી કે તેના પર ધૌંસ જમાવવી એ મારો રાષ્ટ્રધર્મ છે, સરકારી કચેરીમાં નાણાં વેરીને મારું કામ કરાવવું, રાજકીય સત્તાધીશો સાથે સંબંધો વિકસાવી તેનો દુરુપયોગ કરવો, કોઈની જમીન પચાવી પાડવી, પાડોશીને અકારણ પરેશાન કરવો, સરકારી વેરો ન ભરવો, ગેરકાયદે દારૂ પીવો, પોલીસકર્મી તરીકે જનતાને મદદરૂપ થવાના બદલે તેમના પર રોફ-રુઆબ જમાવવો, સરકારી અધિકારી તરીકે ટેબલ નીચેથી ભરપૂર કમાણી કરવા છતાં ગાંધીની તસવીર સામે જોઈને કે ગીતા-કુરાન-બાઇબલ પર હાથ મૂકીને પ્રામાણિક હોવાનો દાવો રજૂ કરી શકું છું, સત્તાધારી પક્ષમાં હોવાના નાતે લાગતાં-વળગતાંનાં સાચાં-ખોટાં કામ કરાવડાવું છું, વગેરે વગેરે... (આ યાદી ખૂબ લાંબી થઈ શકે તેમ છે) આમ છતાં માત્ર મારા ઘર કે કાર્યસ્થળની છત પર તિરંગો લહેરાવીને હું દેશપ્રેમી બની શકું છું!

એક્ચ્યુઅલી, આપણો ધર્મ, આપણી સહિષ્ણુતા, આપણો દેશપ્રેમ, રાષ્ટ્રવાદ બધું... બધું જ ટાઇમ બિઇંગ બની ગયું છે. જેમાં સમયાંતરે ઊભરો આવતો રહે છે. બૌદ્ધિક તરીકે ભાષણોમાં, લેખોમાં, યુવાનો કે વિદ્યાર્થીઓ તરીકે આંદોલનોમાં, નિર્ભયાકાંડ કે દાદરીકાંડ સમયે સમી સાંજે જલાવાતી મીણબત્તીઓ સ્વરૂપે, ક્યારેક શિવાજી કે વિવેકાનંદના નામે, તો ક્યારેય નિદા કે મુનવ્વરના શૅર તરીકે. સરહદ પર પાકિસ્તાન, ચીન કે પછી કોઈ ઘુસણખોર આતંકવાદીની ગોળીથી સૈનિક વિંધાય, તેનો જવાબ આપણને પાકિસ્તાન સામેની ક્રિકેટ મેચમાં ભારતની જીત તરીકે જોવામાં સવાયું પૌરુષ દેખાય છે.

રાજકીય પક્ષોના સેટલમેન્ટ કૉલેજોમાં અને યુનિવર્સિટીઓમાં થાય છે. ભાજપ સંલગ્ન એબીવીપી, કૉંગ્રેસ પ્રેરિત એનએસયુઆઈ કે ડાબેરીઓનું વિદ્યાર્થી સંગઠન કોઈ પણ હોય, સત્તા મેળવવા માટે વિદ્યાર્થી અવસ્થાથી જ રાજકારણનાં બીજ તેમનાં મનમાં રોપવામાં આવે છે અને એટલે જ કોઈ પણ રીતે સત્તાનો વિરોધ નોંધાવવા માટે અફઝલ ગુરુનો શહીદ દિન ઉજવાય છે અથવા પાકિસ્તાન ઝિંદાબાદનાં સૂત્રો પોકારાય છે. પછી ભલે અફઝલ ખુદ પોતાનો ગુનો કબૂલતો હોય કે પાકિસ્તાની ટટ્ટુ હાફિઝ સઇદ બરાડા પાડીને રાષ્ટ્રવિરોધીઓની પીઠ થાબડતો હોય. નિશાન એમનું છે, હથિયાર પણ આપણાં છે અને તેને ચલાવનારા હાથ પણ આપણા જ છે.

વાણી કે અભિવ્યક્તિ સ્વાતંત્ર્યનો મૂળભૂત હક્ક એવી છૂટ પણ નથી આપતો, કે તમારી માતૃભૂમિને ગાળો ભાંડો. આના કરતાં તો વધારે રાષ્ટ્રભક્તિ એ સફાઈ કામદારમાં છે, જે નિષ્ઠાપૂર્વક ગટર કે રસ્તાની સફાઈ કરે છે. હાર્દિક હજી જેલમાં છે અને કન્હૈયાના કેસમાં તારીખો પડી રહી છે. હરિયાણામાં જાટ ફાવી ગયા અને હવે રાજસ્થાનમાં પગ પહોળા કરે છે. ઓમર ખાલિદ મેળાવડાઓ યોજે છે અને નમાલાઓ તાલીઓ વગાડે છે.

તો ઉપાય શું?
ઉપાય માત્ર બે જ છે, કાં વિરોધીઓને ગોળીએ દેવા અથવા બાળપણથી જ એવા સંસ્કારો આપવા કે તે આદર્શ નાગરિક બને. પહેલો ઉપાય સરળ અને તાત્કાલિક પરિણામ અપાવનારો છે, જ્યારે બીજો વિચાર લાંબાગાળાનો પણ નક્કર છે. કદાચ આ વિચાર આઝાદી સમયે કરવામાં આવ્યો હોત, તો આજે પરિસ્થિતિ અલગ હોત. નક્સલવાદને ડામવાના ઉપાયો કરનારા ક્યારેય નક્સલવાદનાં મૂળમાં ઉતરી તેની સફાઈ કરવાના પ્રયત્નો નથી કરતા. પણ આજે નિર્ણય આપણે કરવાનો છે, વિચાર આપણે કરવાનો છે, કે આપણે કેવા દેશનું નિર્માણ કરવું છે? ઓવર ટુ યૂ...
(લખ્યા તા.19-2-2016)

Saturday, 13 February 2016

લોચા, લબાચા અને જિંદગીની ઝોલઝાલ એટલે... ‘પોલમપોલ’

હમણાં હમણાં ‘સુલેખા’ નામની બિઝનેસ વેબસાઇટની ‘ચલતા હૂં સુખ બાંટ બાંટ...’ સૉન્ગવાળી એક ‘જુગાડુ’ એડ ખૂબ જાણીતી થઈ છે. એમ-80 જેવા એક સ્કૂટરની પાછળ સોફા પર ચાર મહિલાઓને સવારી કરાવવી, એરકૂલરની હવાના ટ્રાઉઝર વડે બે ભાગ કરવા, પાણીની તૂટેલી ડોલનો શાવર બનાવવો કે મોટર સાયકલની બેટરી પર ઘરની લાઇટો ચલાવવી! (યાદ આવી ને એડ?) જિંદગી પણ આવી ઝોલઝાલથી જ ભરેલી છે. આપણે પણ જિંદગીમાં ક્યારેક તો કોઈ જુગાડ કર્યો જ હોય. ક્યારેક કરિયર માટે, ક્યારેક પૈસો કે પ્રેમ મેળવવા કે પછી ક્યારેક મિત્રતા માટે. એનીવે, વાત કરીએ આવી જ બધી ઝોલઝાલથી ભરેલી ગુજ્જુ ફિલ્મ ‘પોલમપોલ’ની.

ગોલમાલ હૈ ભઈ, સબ ગોલમાલ હૈ...

વાત છે, ડુગ્ગી (જિમિત ત્રિવેદી) અને મોન્ટુ (ઓજસ રાવલ) નામના બે ‘ચડ્ડી-બડ્ડી’ની. ડ્રામાના ફિલ્ડમાં બંને સ્ટ્રગલર્સ છે. મોન્ટુ કામ પ્રત્યે ગંભીર છે, પણ ડુગ્ગીની ફ્લર્ટ કરવાની આદતના કારણે તેમણે દરેક વખતે હાથમાં આવતી બાજી ગુમાવવી પડે છે. એકાએક તેમની જિંદગીમાં એન્ટ્રી થાય છે, બે વર્ષ પહેલાં યુ.એસ. ચાલી ગયેલી તેમની પાક્કમપાક્કી ફ્રેન્ડ અંજલિ (જિનલ બેલાણી)ની. જેને વર્ષોથી બંને મિત્રો મનોમન ચાહે છે. પણ આ જ કારણથી બંનેની દોસ્તીમાં તિરાડ પડે છે અને અંજલિની ઇચ્છા જાણ્યા વિના જ બંને ઇનામની ટ્રોફીની જેમ તેને મેળવવાની શરત લગાડી બેસે છે.
જોગાનુજોગ, બંનેને બીજા બે ભાઈઓ મળી જાય છે, ભીખુ (પ્રેમ ગઢવી) અને માંગી (જયેશ મોરે). ગામડેથી હિરોઇન સાથે લગ્ન કરવા આવેલા અને પસ્તીનો ધંધો કરતાં ભીખુ-માંગીને નસીબજોગે 20 કરોડની લોટરી લાગે છે. લોટરી તો લાગી, પણ છોકરીનું શું? બંનેનું સપનું પૂરું કરવાની જવાબદારી દોસ્તમાંથી દુશ્મન બનેલા ડિરેક્ટર્સ, ડુગ્ગી અને મોન્ટુ ઉઠાવે છે, પણ એવી હિરોઇન લાવવી ક્યાંથી જે તેમની સાથે લગ્ન કરે? બંને મિત્રોની ડૂબતી કરિયરને સંભાળવા માટે અંજલિ, ભીખુની ફિલ્મ અને માંગીના નાટકની હિરોઇન બનવા તૈયાર થઈ જાય છે. એટલે કે બંને સાથે લગ્ન કરવાનો કોન્ટ્રાક્ટ સ્વીકારી લે છે, જેના કારણે બંને ભાઈઓ વચ્ચે પણ દુશ્મનાવટ ઊભી થાય છે. તો ખરેખર અંજલિ કોની સાથે પરણશે? એ જ તો સાચા અર્થમાં પોલમપોલ...


જિંદગી હૈ ખેલ, કોઈ પાસ કોઈ ફેલ

ગુજરાતી ફિલ્મોને કૉલેજિયન ફિલ્મ સાથે મળેલા હાઈ સ્પીડ ટૅક ઑફ પછી દર્શક તરીકે આપણી અપેક્ષાઓ ઘણી વધી છે અને ખાસ તો ગયા મહિને કોમ્પ્લિકેટેડ રોમાન્ટિક મૂવિ જોયા પછી તેજસ જેવા ડિરેક્ટર પાસેથી એક સારી ફિલ્મની આશા હતી, જે ‘પોલમપોલ’માં ઘણેઅંશે ફળતી દેખાય છે. ટાઇટલ પછીના મુહૂર્તના પહેલા જ સીનમાં સ્ટેજ કર્ટેઇનની ઉપરથી લેવાયેલો ટોપ શોટ રુટિન ગુજરાતી ફિલ્મ કરતાં અલગ ભાત પાડે છે. આવો જ બીજો સીન નાટકમાં ઘોડા પર જાન લઈને જતી હિરોઇનની એન્ટ્રીનો છે. નાટક અને ફિલ્મ વિશેનો ભેદ તેજસ પડિયા સારી રીતે જાણે છે, એટલે ફિલ્મનાં અનેક મુખ્ય પાત્રો બેઝિકલી નાટકના કલાકારો હોવા છતાં તેમના ટોનમાં કે એક્સપ્રેશન્સમાં સહેજ પણ લાઉડનેસ જોવા નથી મળતી. ફિલ્મમાં ‘અમો-તમો’ કે ‘કોફી ક્વૉરલ’ જેવી લોકજીભે રમતી થઈ જાય તેવી સિક્વન્સ ન હોવા છતાં ‘સ્ટેપલર’ અને ‘લાલા’ જેવાં પાત્રો અને ‘કરવા ચોથ’ કે એએમટીએસની બસમાંથી લેવાયેલો ‘ડીડીએલજે’નો રિવર્સ સીન મોસ્ટ એન્ટરટેઇનિંગ છે. ‘રીંગણ કે દહીંનું જ્યૂસ’, પિપરમિન્ટ, રિવર્સિબલ, આર્ગ્યુમેન્ટ જેવા શબ્દો અને અમુક સીન્સ તો પેટ પકડીને હસવા મજબૂર કરી દે છે. એ જ રીતે ગ્લિસરીનના ઓવરડોઝ વિના જ સ્ત્રી સશક્તિકરણ અને છોકરા-છોકરીની હેલ્ધી ફ્રેન્ડશિપના મેસેજીસ પણ હસતાં રમતાં આપી દેવાયા છે.

સપનાઓ સાચાં થશે...

ફિલ્મ દરમિયાન ગીતના નામે માત્ર બે રોમેન્ટિક સૉન્ગ્સ છે, જે પણ માત્ર સાત મિનિટમાં પૂરાં થઈ જાય છે. એટલે ફિલ્મનો સમય બિનજરૂરી કપાતો નથી અને ત્રીજું, ટાઇટલ સૉન્ગ એવું એક પાર્ટી સૉન્ગ છે. જે પણ ફિલ્મના અંતે આવે છે. ગુજરાતી ફિલ્મમાં કદાચ આ પ્રકારના ગીતનો પ્રથમ પ્રયોગ છે, જે કાબિલેદાદ કહેવાય. ઓવરઑલ મ્યુઝિક ઇસ નાઇસ. અલબત્ત, ‘સપનાઓ સાચાં થશે...’ ગીતમાં સિંઘ ઇઝ કિંગ’ના ‘તેરી ઓર...’ની ઝલક કે ભીખુ-માંગીના કેરેક્ટરમાં કદાચ વેલકમના ઉદય-મજનુની છાંટ લાગે, છતાં નકલના નામે ક્યાંય નાકનું ટીચકું ચડાવવાની તક મળે એવું નથી. અલબત્ત, સ્ટોરીની વેરાયટીના કારણે આ પોઇન્ટ અવોઇડેબલ છે. બીજું કે હિરોઇનના ઘરથી માંડીને ભીખુ-માંગીના ફાર્મહાઉસ સહિત ફિલ્મનાં લોકેશન્સમાં થોડું વેરિયેશન લાવી શકાયું હોત અને અમુક જગ્યાએ એક્ટર્સની આસપાસ ઘુમતા કેમેરાને થોડી ફ્રીડમ અાપી હોત, તો રિઅલિસ્ટિક સેન્સ વધુ સારી રીતે ક્રિએટ કરી શકાઈ હોત, છતાં ઓવરઑલ કેમેરા સ્મૂધલી હેન્ડલ થયો છે.

ફિલ્મનાં કેરેક્ટર્સમાં પણ અગાઉની ફિલ્મમાં ચંબૂ જેવો લાગતો બકુલ બુચ, ફ્લર્ટ ડુગ્ગીના કેરેક્ટરમાં એકદમ ફિટ બેસે છે, તેની સામે શરૂઆતમાં સીધું સાદું અને થોડું દબાયેલું લાગતું ઓજસનું કેરેક્ટર ઇન્ટરવલ સુધીમાં પ્રોપર હાઇપ મેળવી લે છે. અંજલિના ભાગે એવરેજ એક્ટિંગ આવી હોવા છતાં જિનલ ક્યૂટ લાગે છે, પણ મેરેજવાળા સીનમાં ‘શી કેન ડુ સ્લાઇટ બેટર’. ભીખુના કેરેક્ટરમાં પ્રેમ ઇઝ ટૂ ગુડ, એઝ વેલ એઝ જયેશ મોરે ટૂ. આ સિવાય સુનિલ વિસરાણી, ગેસ્ટ અપિયરન્સમાં સનત વ્યાસ સાથેનો તેજસનો કેમિયો અને ભીખુ-માંગીના માતાજીની એન્ટ્રી ફિલ્મને મજેદાર બનાવે છે. ઓવરઑલ, થોડા સ્લો લાગતા ફર્સ્ટ હાફને બાદ કરતાં ફિલ્મ સ્મૂધલી ચાલે છે અને કન્ટિન્યૂટી જળવાયેલી રહે છે. મીન્સ, બનતા બનતા ફિલ્મ બની જ જાય છે.
એનીવે, બેઠી થતી ગુજરાતી ફિલ્મ ઇન્ડસ્ટ્રીમાં ‘પોલમપોલ’ એક પગલું આગળ અને રિમાર્કેબલ કહી શકાય. ચોક્કસ જોવાલાયક ફિલ્મ.
ઓવરઑલ ફિલ્મ રેટિંગ 3.5 સ્ટાર (+ 0.5 સ્ટાર ઇન સપોર્ટ ઑફ ગુજરાતી ફિલ્મ ઇન્ડસ્ટ્રી)
***
*તા. ક. :- અગેઇન, ફિલ્મ ક્રિટિસાઇઝિંગ મારો વિષય નથી, છતાં ફિલ્મ જોયા પછી સૌ પ્રથમ જે લાગ્યું એ લખ્યું છે. એનીબડી કેન ડિફર ફ્રોમ માય વ્યૂઝ. :)
For more Articles and Views, Regularly be in touch at: http://amitradia.blogspot.in/